توصیهنامه میتواند بخشی از پرونده پذیرش باشد که تصویری فراتر از نمره و رزومه شما به دانشگاه ارائه میدهد. اگر بخواهیم ساده بگوییم توصیه نامه چیست، باید آن را نامهای بدانیم که در آن یک استاد، پژوهشگر یا فرد حرفهای که متقاضی را بهخوبی میشناسد، تواناییها و آمادگی او را برای ادامه تحصیل تأیید میکند.
اهمیت این نامه فقط به تعریف و تمجید محدود نیست. یک توصیهنامه خوب باید نشان دهد نویسنده تا چه اندازه متقاضی را میشناسد و بتواند درباره تواناییهای او با مثالهای مشخص صحبت کند. دانشگاههایی مانند Cornell و Berkeley نیز بر همین موضوع تأکید دارند.
بنابراین، انتخاب فرد مناسب برای نوشتن نامه اهمیت زیادی دارد. استاد شناختهشدهای که شناخت کافی از شما ندارد، لزوماً انتخاب بهتری نیست. در ادامه بررسی میکنیم توصیه نامه چیست، چه اطلاعاتی باید در آن باشد و چگونه میتوان یک توصیهنامه مؤثر برای پذیرش تحصیلی تهیه کرد.
توصیه نامه چیست و چه اطلاعاتی را درباره متقاضی نشان میدهد؟
اگر بخواهیم دقیق توضیح دهیم توصیه نامه چیست، باید آن را ارزیابی مکتوب فردی بدانیم که شناخت مستقیمی از تواناییهای تحصیلی، پژوهشی یا حرفهای متقاضی دارد. این نامه قرار نیست فقط چند جمله مثبت درباره دانشجو باشد. هدف آن این است که کمیته پذیرش دید دقیقتری نسبت به توانایی و آمادگی متقاضی برای دوره موردنظر پیدا کند. دانشگاه Cornell نیز توصیهنامه را بخشی مهم از پرونده تحصیلات تکمیلی میداند و تأکید میکند که نامه باید تصویری از ظرفیت متقاضی برای تحصیل یا پژوهش ارائه دهد.
یک توصیهنامه مناسب معمولاً میتواند اطلاعاتی مانند موارد زیر را روشن کند:
- توانایی علمی و تحلیلی متقاضی
- کیفیت کارهای پژوهشی یا دانشگاهی
- میزان مسئولیتپذیری و پشتکار
- مهارت در انجام کار مستقل
- توانایی همکاری و ارتباط حرفهای
- آمادگی برای ادامه تحصیل در رشته موردنظر
نکته مهم این است که این ویژگیها باید با مثال واقعی همراه باشند. مثلاً بهجای اینکه استاد فقط بنویسد «دانشجوی بسیار پرتلاشی بود»، بهتر است به یک پروژه، تحقیق یا عملکرد مشخص اشاره کند.
برای متقاضیانی که قصد استفاده از خدمات مؤسسه سفیران علم و دانش رهام را دارند، شناخت این ساختار کمک میکند هنگام آمادهسازی پرونده، از توصیهنامه انتظار درستی داشته باشند. در واقع، نامه خوب باید بخشی از تصویری باشد که کل پرونده از توانایی و هدف تحصیلی متقاضی ارائه میدهد.
توصیه نامه در پذیرش تحصیلی چه اهمیتی دارد؟
یک پرونده پذیرش فقط با معدل و نمره زبان ارزیابی نمیشود. در بسیاری از برنامههای تحصیلات تکمیلی، دانشگاهها مجموعهای از مدارک را برای شناخت توانایی و آمادگی متقاضی بررسی میکنند. توصیهنامه یکی از این اجزاست. برای مثال، UC Berkeley اعلام میکند که توصیهکنندگان درباره توانایی فکری، استعداد پژوهشی یا حرفهای، کیفیت کار قبلی و ظرفیت متقاضی برای فعالیت علمی آینده اظهارنظر میکنند.
به همین دلیل، وقتی درباره توصیه نامه چیست صحبت میکنیم، باید به نقش آن در تکمیل سایر مدارک هم توجه کنیم. رزومه میگوید متقاضی چه کارهایی انجام داده است. توصیهنامه میتواند توضیح دهد که عملکرد او در آن فعالیتها چگونه بوده است.
| بخش پرونده | اطلاعاتی که ارائه میکند |
| رزومه | سوابق تحصیلی، پژوهشی و کاری |
| انگیزهنامه | اهداف و انگیزههای متقاضی |
| ریزنمرات | عملکرد آموزشی |
| توصیهنامه | ارزیابی فردی از توانایی و ظرفیت متقاضی |
البته نباید تصور کرد که یک توصیهنامه قوی میتواند ضعف جدی در سایر بخشهای پرونده را بهتنهایی جبران کند. اگر بخواهیم بدانیم توصیه نامه چیست، باید آن را یکی از اجزای پرونده پذیرش بدانیم، نه جایگزینی برای سایر مدارک. دانشگاهها معمولاً پرونده را به شکل جامع بررسی میکنند. Berkeley نیز در توضیح فرایند ارزیابی جامع، توصیهنامه را در کنار سوابق تحصیلی، انگیزهنامه و تجربه پژوهشی قرار میدهد.
این موضوع برای افرادی که به دنبال مهاجرت تحصیلی به ترکیه هستند نیز اهمیت عملی دارد. تعداد نامهها و شرایط پذیرش در هر دانشگاه و رشته میتواند متفاوت باشد. بنابراین، قبل از آمادهسازی مدارک باید الزامات رسمی برنامه موردنظر بررسی شود. حتی Cornell نیز اعلام میکند که تعداد توصیهنامههای موردنیاز به رشته بستگی دارد و در بسیاری از حوزهها دو یا سه نامه درخواست میشود.
چه کسی بهترین گزینه برای نوشتن توصیه نامه تحصیلی است؟
بهترین توصیهکننده لزوماً مشهورترین استاد دانشگاه نیست. میزان شناخت واقعی او از متقاضی اهمیت بیشتری دارد. اگر استادی بتواند درباره عملکرد شما در یک درس، پروژه تحقیقاتی یا فعالیت دانشگاهی با جزئیات صحبت کند، نامه او معمولاً اطلاعات ارزشمندتری ارائه خواهد کرد. Cornell نیز توصیه میکند فردی انتخاب شود که متقاضی را از نظر علمی بهخوبی بشناسد.
استادان معمولاً انتخاب اصلی هستند، اما در برخی شرایط متخصصانی که بر فعالیت دانشگاهی یا پژوهشی فرد نظارت داشتهاند نیز میتوانند گزینه مناسبی باشند. برای درک بهتر اینکه توصیه نامه چیست، باید توجه داشت که میزان شناخت توصیهکننده از تواناییهای متقاضی، از عنوان شغلی او مهمتر است.
برای انتخاب توصیهکننده میتوان این معیارها را در نظر گرفت:
- شناخت مستقیم از عملکرد شما
- ارتباط رشته یا فعالیت او با مسیر تحصیلی شما
- امکان ارائه مثالهای مشخص از تواناییهایتان
- آشنایی با پروژه یا فعالیت پژوهشی شما
- آمادگی برای نوشتن یک نامه مثبت و دقیق
MIT نیز برای دانشجویان دوره کارشناسی یا فارغالتحصیلان جدید، توصیه استادانی را که با عملکرد دانشگاهی فرد آشنا هستند، مؤثرتر از نامه افراد کمارتباط میداند.
اگر چند گزینه دارید، بهتر است فقط به عنوان استاد یا دانشگاه محل فعالیت او توجه نکنید. از خودتان بپرسید: «این فرد دقیقاً چه چیزی درباره من میداند که در رزومه دیده نمیشود؟» پاسخ به این سؤال میتواند در انتخاب توصیهکننده مناسب و درک بهتر اینکه توصیه نامه چیست و چه نقشی در پرونده پذیرش دارد، کمک کند.
برای متقاضیان مهاجرت تحصیلی به انگلیس نیز همین منطق اهمیت دارد. با این حال، شرایط دقیق توصیهنامه باید در صفحه رسمی دانشگاه و رشته بررسی شود. برخی برنامهها ممکن است نوع توصیهکننده یا تعداد نامهها را بهطور مشخص تعیین کنند.
یک توصیه نامه قوی باید چه ویژگیهایی داشته باشد؟
یک توصیهنامه قوی باید مشخص، مستند و مرتبط با هدف تحصیلی متقاضی باشد. نامهای که فقط از عباراتی مانند «دانشجوی عالی»، «بسیار باهوش» یا «سختکوش» استفاده کند، اطلاعات محدودی در اختیار کمیته پذیرش میگذارد. ارزش نامه زمانی بیشتر میشود که نویسنده برای این ویژگیها نمونه واقعی ارائه کند.
برای مثال، اگر استاد قصد دارد توانایی پژوهشی دانشجو را توصیف کند، بهتر است به یک پروژه، نقش دانشجو در آن، مسئلهای که حل کرده یا نتیجه کار اشاره کند. چنین جزئیاتی باعث میشود ارزیابی استاد ملموستر باشد و نشان دهد توصیه نامه چیست و چگونه میتواند تصویری واقعیتر از تواناییهای متقاضی ارائه دهد.
یک توصیهنامه مناسب معمولاً این ویژگیها را دارد:
| ویژگی | منظور چیست؟ |
| شناخت مستقیم | نویسنده واقعاً با عملکرد متقاضی آشناست |
| مثال مشخص | ادعاها با نمونه واقعی همراه هستند |
| ارتباط با رشته | محتوای نامه با برنامه تحصیلی مرتبط است |
| ارزیابی واقعی | نقاط قوت متقاضی بدون اغراق بیان میشود |
| جزئیات کافی | نامه فقط مجموعهای از تعریفهای کلی نیست |
راهنمای رسمی Cornell نیز پیشنهاد میکند متقاضی هنگام درخواست نامه، رزومه، ریزنمرات، فهرست دانشگاهها، اطلاعات برنامه، فعالیتهای پژوهشی و حتی نسخهای از مقالات یا انگیزهنامه مرتبط را در اختیار توصیهکننده قرار دهد. این اطلاعات به استاد کمک میکند نامهای دقیقتر و متناسبتر بنویسد.
از طرف دیگر، بهتر است درخواست توصیهنامه را به روزهای پایانی موکول نکنید. وقتی بدانید توصیه نامه چیست و تهیه آن چه نقشی در فرایند پذیرش دارد، اهمیت زمانبندی را بهتر درک میکنید. Cornell پیشنهاد میکند چند هفته زودتر با توصیهکننده هماهنگ شوید. همچنین Berkeley تأکید دارد که متقاضی باید توصیهکنندگان را از مهلت ارسال نامه مطلع کند.
برای افرادی که قصد مهاجرت تحصیلی به مالزی دارند، این نکته اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا شیوه ارسال و تعداد توصیهنامهها ممکن است بین دانشگاهها و برنامهها متفاوت باشد. بنابراین، پیش از درخواست نامه، دستورالعمل رسمی همان برنامه را بررسی کنید.
در توصیه نامه چه مهارتها و ویژگیهایی ارزش بیشتری دارند؟
در یک توصیهنامه خوب، صرفاً تعداد ویژگیهای مثبت اهمیت ندارد. مهم این است که توصیهکننده بتواند نشان دهد متقاضی در محیط دانشگاهی یا پژوهشی چه عملکردی داشته است. برای مثال، توانایی تحلیل، انجام پژوهش، حل مسئله، یادگیری مستقل، مسئولیتپذیری و همکاری علمی میتوانند اطلاعات ارزشمندی برای کمیته پذیرش باشند. Cornell نیز توصیه میکند نامه بتواند ظرفیت متقاضی برای تحصیل در مقطع تحصیلات تکمیلی یا انجام پژوهش را ارزیابی کند.
برخی از مهمترین ویژگیهایی که میتوان در نامه به آنها پرداخت عبارتاند از:
- توانایی پژوهش و تحلیل اطلاعات
- تفکر انتقادی و حل مسئله
- یادگیری مستقل
- پشتکار در انجام پروژههای علمی
- توانایی همکاری با دیگران
- مهارت نوشتاری و ارتباطی
- مسئولیتپذیری و دقت
- توانایی مواجهه با مسائل دشوار
البته قرار نیست همه این موارد در هر نامه گنجانده شوند. انتخاب ویژگیها باید با رشته و سابقه متقاضی هماهنگ باشد. برای مثال، در یک برنامه پژوهشمحور، توضیح درباره توانایی تحقیق میتواند از اشاره کلی به «سختکوش بودن» ارزشمندتر باشد. به همین دلیل، هنگام بررسی اینکه توصیه نامه چیست، باید به محتوای آن و میزان ارتباطش با هدف تحصیلی متقاضی توجه کرد.
نکته مهم دیگر، ارائه مثال است. توصیهکننده بهتر است به جای فهرست کردن صفات، توضیح دهد این تواناییها را در چه موقعیتی مشاهده کرده است. MIT نیز بر ارزش نامههایی تأکید میکند که نویسنده در آنها شناخت واقعی از تواناییهای متقاضی داشته باشد.
آیا عنوان و شهرت استاد از شناخت او از دانشجو مهمتر است؟
معمولاً شناخت واقعی توصیهکننده از متقاضی ارزش بیشتری از صرفاً مشهور بودن او دارد. فرض کنید دو استاد قرار است برای شما نامه بنویسند. استاد اول چهره شناختهشدهای در رشته است، اما فقط یک درس عمومی از شما داشته است. استاد دوم شهرت کمتری دارد، اما روی پروژه پژوهشی شما نظارت کرده و عملکردتان را از نزدیک دیده است.
نامه استاد دوم میتواند اطلاعات بسیار دقیقتری درباره تواناییهای شما ارائه کند. Cornell نیز توصیه میکند نامه از سوی فردی نوشته شود که متقاضی را از نظر علمی بهخوبی میشناسد. MIT هم صراحتاً اشاره میکند که یک توصیهکننده مشهور، اگر نتواند درباره شخصیت و ظرفیت علمی متقاضی با جزئیات صحبت کند، انتخاب چندان مفیدی نیست.
این نکته در تعریف اینکه توصیه نامه چیست نیز اهمیت دارد؛ زیرا ارزش نامه بیشتر به کیفیت ارزیابی و شناخت نویسنده بستگی دارد تا صرفاً جایگاه یا شهرت او.
بنابراین هنگام انتخاب استاد بهتر است این معیارها را بررسی کنید:
| معیار | اهمیت |
| شناخت مستقیم از شما | بسیار زیاد |
| آشنایی با توانایی پژوهشی | زیاد |
| ارتباط با رشته مقصد | زیاد |
| امکان ارائه مثال مشخص | بسیار زیاد |
| شهرت علمی استاد | عامل تکمیلی |
البته شهرت علمی استاد بیاهمیت نیست. اما نباید تنها معیار انتخاب باشد. در پاسخ به سؤال توصیه نامه چیست نیز باید همین نکته را در نظر گرفت؛ نامه قرار است ارزیابی فردی آگاه از تواناییهای متقاضی باشد، نه صرفاً امضای یک فرد شناختهشده.
چگونه از استاد یا کارفرما برای نوشتن توصیه نامه درخواست کنیم؟
درخواست توصیهنامه بهتر است محترمانه و مستقیم باشد. اگر امکان ملاقات حضوری وجود دارد، میتوانید ابتدا درباره برنامه تحصیلی و اهداف خود صحبت کنید و سپس درخواست نامه را مطرح کنید. Cornell نیز پیشنهاد میکند پیش از درخواست، درباره اهداف تحصیلات تکمیلی و برنامههایی که برای آنها اقدام میکنید با توصیهکننده صحبت کنید.
در زمان درخواست، بهتر است فقط نگویید «برای من توصیهنامه مینویسید؟». سؤال دقیقتری مطرح کنید و فرصت کافی به استاد بدهید تا اگر شناخت کافی ندارد یا زمان لازم را ندارد، درخواست را نپذیرد. این موضوع درک بهتری از توصیه نامه چیست و نقش توصیهکننده در کیفیت نهایی آن نیز به شما میدهد.
برای درخواست مناسب میتوانید این مراحل را دنبال کنید:
- ابتدا درباره هدف تحصیلی خود توضیح کوتاهی بدهید.
- دانشگاهها و رشتههایی را که انتخاب کردهاید معرفی کنید.
- بپرسید آیا استاد امکان نوشتن یک توصیهنامه مثبت و دقیق را دارد.
- مهلت ارسال را بهوضوح اعلام کنید.
- رزومه و اطلاعات موردنیاز را همان ابتدا ارسال کنید.
- چند روز پیش از مهلت، وضعیت ارسال نامه را پیگیری کنید.
Cornell توصیه میکند درخواست حداقل چند هفته زودتر مطرح شود تا نویسنده برای تهیه نامه جامع زمان کافی داشته باشد.
در مورد کارفرما نیز شرایط به برنامه بستگی دارد. اگر دانشگاه توصیهنامه حرفهای را قبول کند، فردی که مستقیماً بر کار شما نظارت داشته معمولاً انتخاب منطقیتری از یک مدیر ارشد با شناخت محدود است.
برای نوشتن یک توصیه نامه بهتر چه اطلاعاتی در اختیار استاد قرار دهیم؟
حتی استادی که شما را بهخوبی میشناسد، ممکن است همزمان با چندین دانشجو و پروژه درگیر باشد. بنابراین بهتر است اطلاعات لازم را مرتب و خلاصه در اختیار او قرار دهید. این کار به معنی نوشتن نامه به جای استاد نیست. هدف این است که نکات مهم پرونده شما در اختیار او باشد و درک دقیقتری از اینکه توصیه نامه چیست و چه اطلاعاتی باید در آن منعکس شود، شکل بگیرد.
Cornell پیشنهاد میکند متقاضی اطلاعاتی مانند رزومه، ریزنمرات، فهرست دانشگاهها و مهلتها، مقالات پژوهشی، افتخارات، فعالیتهای علمی و نسخهای از نوشتههای مربوط به پذیرش را در اختیار توصیهکننده بگذارد.
یک فایل کوتاه میتواند شامل موارد زیر باشد:
| اطلاعات | کاربرد |
| رزومه بهروز | مرور سوابق |
| ریزنمرات | شناخت عملکرد آموزشی |
| فهرست دانشگاهها | آشنایی با مقصدها |
| رشته و برنامه موردنظر | تنظیم محتوای مرتبط |
| مهلت ارسال | جلوگیری از تأخیر |
| پروژهها و مقالات | یادآوری فعالیتهای مهم |
| افتخارات و جوایز | تکمیل تصویر علمی |
| انگیزهنامه | شناخت اهداف شما |
بهتر است برای هر دانشگاه، اطلاعات موردنیاز را جداگانه مشخص کنید. اگر برنامهای روی پژوهش تأکید دارد، میتوانید پروژههای مرتبط خود را برجسته کنید.
این اطلاعات همچنین باعث میشود نامه با سایر مدارک پرونده هماهنگتر باشد. بنابراین اگر میخواهید بدانید توصیه نامه چیست و چگونه باید از آن استفاده کرد، آن را بخشی از یک پرونده کامل بدانید، نه مدرکی جدا از رزومه و انگیزهنامه.
چند توصیه نامه برای پذیرش دانشگاه لازم است و چه زمانی باید درخواست شود؟
تعداد توصیهنامهها یک عدد ثابت برای همه دانشگاهها نیست. شرایط میتواند بر اساس دانشگاه، رشته و مقطع تحصیلی تغییر کند. برای نمونه، Cornell اعلام میکند که بیشتر رشتههای تحصیلات تکمیلی این دانشگاه به دو یا سه توصیهنامه نیاز دارند. در Yale نیز برای برنامههای degree در Graduate School of Arts and Sciences سه نامه درخواست میشود.
بنابراین پیش از درخواست نامه، الزامات رسمی هر برنامه را بررسی کنید:
| مورد | کاری که باید انجام دهید |
| تعداد نامه | از صفحه رسمی برنامه بررسی کنید |
| نوع توصیهکننده | استاد یا فرد حرفهای مورد قبول برنامه را مشخص کنید |
| روش ارسال | سیستم آنلاین یا روش اعلامشده را بررسی کنید |
| مهلت | تاریخ دقیق هر برنامه را ثبت کنید |
| وضعیت ارسال | پس از درخواست، آن را پیگیری کنید |
از نظر زمانبندی نیز بهتر است کار را به هفته آخر موکول نکنید. Cornell پیشنهاد میکند چند هفته پیش از موعد، درخواست را مطرح کنید. در برخی راهنماهای Yale نیز حداقل چهار هفته زمان برای نوشتن نامه پیشنهاد شده است.
نکته دیگر این است که مهلت ارسال نامه همیشه دقیقاً با مهلت نهایی درخواست یکسان نیست. برای مثال، Yale امکان ارسال نامه پس از مهلت درخواست را در برخی شرایط فراهم میکند، اما تأکید دارد نامهها سریع ارسال شوند، زیرا بررسی پروندهها پس از پایان مهلت آغاز میشود. بنابراین، همیشه دستورالعمل همان برنامه را ملاک قرار دهید. این موضوع یکی از نکات مهم در پاسخ به سؤال توصیه نامه چیست و نحوه استفاده درست از آن در فرایند پذیرش تحصیلی است.
حرف پایانی: توصیهنامه خوب چه نقشی در پذیرش تحصیلی دارد؟
در نهایت، یک توصیهنامه خوب قرار نیست فقط بگوید شما دانشجوی توانمندی هستید. ارزش واقعی آن زمانی مشخص میشود که کمیته پذیرش بتواند از طریق نامه، نمونههای واقعی از تواناییها و عملکرد شما ببیند. برای مثال، استاد میتواند درباره کیفیت یک پروژه پژوهشی، توانایی تحلیل، پشتکار یا نحوه مشارکت شما در یک فعالیت علمی صحبت کند. دانشگاه Yale نیز توصیهنامههای مشخص و مبتنی بر شناخت مستقیم را مفیدتر از مجموعهای از تعریفهای کلی میداند.
پس هنگام بررسی اینکه توصیه نامه چیست، نباید آن را صرفاً یک مدرک اداری در کنار سایر مدارک پذیرش بدانیم. این نامه فرصتی است تا فردی آشنا با عملکرد شما، بخشهایی از تواناییهایتان را تأیید کند که شاید از روی معدل یا رزومه بهتنهایی مشخص نباشد.
انتخاب توصیهکننده نیز اهمیت زیادی دارد. منابع دانشگاهی Cornell و Yale توصیه میکنند فردی را انتخاب کنید که شناخت واقعی و مستقیمی از کار، تحصیل یا پژوهش شما داشته باشد. همچنین بهتر است چند هفته زودتر درخواست خود را مطرح کنید و رزومه، سوابق تحصیلی، اطلاعات برنامه موردنظر و مهلت ارسال را در اختیار توصیهکننده قرار دهید.
در نتیجه، توصیهنامه زمانی بیشترین اثر را دارد که واقعی، مشخص و متناسب با پرونده شما باشد؛ نه صرفاً طولانی یا پر از تعریفهای عمومی.
سوالات متداول
۱. توصیه نامه چیست؟
توصیهنامه نامهای است که فردی آشنا با عملکرد تحصیلی، پژوهشی یا حرفهای متقاضی مینویسد و توانایی و آمادگی او را برای ادامه تحصیل ارزیابی میکند.
۲. بهترین فرد برای نوشتن توصیهنامه چه کسی است؟
استادی که شناخت مستقیم و کافی از عملکرد شما دارد، معمولاً گزینه مناسبی است. شهرت استاد بهتنهایی معیار کافی برای انتخاب توصیهکننده نیست.
۳. آیا توصیهنامه برای پذیرش دانشگاه ضروری است؟
در بسیاری از برنامههای تحصیلات تکمیلی جزو مدارک اصلی است، اما الزامات دانشگاهها و رشتهها متفاوت است. باید صفحه رسمی برنامه مقصد بررسی شود.
۴. چند توصیهنامه برای پذیرش لازم است؟
عدد ثابتی وجود ندارد. برای مثال، Cornell در بیشتر رشتههای تحصیلات تکمیلی دو یا سه نامه میخواهد، در حالی که Yale برای برنامههای degree خود سه نامه درخواست میکند.
۵. چند وقت قبل از ددلاین باید از استاد درخواست توصیهنامه کنیم؟
بهتر است چند هفته زودتر درخواست شود. Cornell نیز توصیه میکند به توصیهکننده فرصت کافی برای تهیه یک نامه دقیق داده شود.
۶. برای نوشتن توصیهنامه چه مدارکی به استاد بدهیم؟
رزومه، ریزنمرات، فهرست دانشگاهها و رشتهها، مهلت ارسال، سوابق پژوهشی، مقالات، افتخارات و اطلاعات مربوط به برنامه تحصیلی میتواند مفید باشد.
۷. آیا توصیهنامه کارفرما برای پذیرش قابل قبول است؟
بستگی به برنامه دارد. بعضی برنامهها توصیهنامه افراد حرفهای را میپذیرند، بهخصوص زمانی که متقاضی سابقه کاری مرتبط دارد. اما باید شرایط رسمی همان دانشگاه بررسی شود.
